[BCE 2013] 800 jaar geschiedenis Multi-Cache

 

In 1344 ligt graaf Willem IV van 8 augustus tot 8 september ziek in Geertruidenberg.

Het stadsbestuur van Geertruidenberg krijgt in 1375 het recht om ieder die zich schuldig maakt aan een strafbaar feit de stad uit te zetten.

De munt, het recht om geld (munten) te maken, verhuist in 1393 van Dordrecht naar Geertruidenberg, maar wordt in 1395 weer naar Dordrecht overgebracht.

In 1397 krijgt Geertruidenberg het recht om tot anderhalve mijl buiten de stad misdadigers te vangen.

 

 

Roerige tijden voor Geertruidenberg in de 16de eeuw. In 1573 neemt het leger van Willem van Oranje 's nachts de stad in. Dan begint een niets ontziende jacht op priesters. Het verminkte lichaam van kanunnik Willem van Galen blijft twee dagen op straat liggen en wordt dan in de stadsgracht gesmeten. Kapitteldeken Arnold Swaens verbergt zich achter een wilgenbos in de stadsgracht, staat 14 uur tot zijn nek in het water en weet zo te ontkomen.

Geertruidenberg wordt in 1400 een stad met allure. Bestuurders vergaderen niet meer in herbergen, maar kopen aan de Markt een pand dat ze als stadhuis inrichten.

Dirk van Merwede schiet in 1420 vanaf het kasteel de stad in brand. Hoekse en Kabeljauwse twisten brengen Geertruidenberg aan de rand van de afgrond.

In 1421 is er de St. Elisabehtloed. Geertruidenberg wordt aan alle zijden omgeven door water en moerassen.

Een periode van herstel breekt aan in 1430. Onder leiding van graaf Philips wordt de Goede Kerk herbouwd.

In 1489 nemen Hoekse benden Geertruidenberg in en stropen de streek af. Breda koopt de Hoeken uit.

Philips de Schone laat zich in 1494 in het nog altijd bestaande pand De Wilderman in Geertruidenberg inhuldigen als graaf van Holland. 

Buiten de Koepoort, het begin van de huidige Koestraat, wordt in 1506 een nieuw pesthuis gebouwd.

In 1529 verplicht het stadsbestuur iedereen om met een kaars in de hand mee te doen aan een processie buiten de stad om zo 'die haestighe sieckte", de pest, uit te drijven.

De geuzen steken in 1572 het kartuizerklooster in brand. Een verslag meld: 'De kartuizers zijn met grote haast naar Breda gelopen'.

Geertruidenberg wordt in 1573 via de Koepoort overrompeld door Willem van Oranje. Het Spaansgezind garnizoen uitgemoord. Minderbroeders aan de galg. Een getuige: 'de strop om de hals gedaan en dood, zagen zij er zo zoet uit alsof ze nog leefden'.

In 1580 laat Willem van Oranje in de Koestraat het Prinsenhof bouwen: met de 'katholieke stenen' van het gesloopte kartuizerklooster. 

Het Engels garnizoen verkoopt in 1589 de stad aan Spanjaarden.

Half juni 1593: Maurits omsingelt Geertruidenberg met troepen en oorlogsschepen die met kettingen aan elkaar verbonden rond de stad ankeren. Maurits belegert Geertruidenberg. Philips Hohenlohe, een van zijn commandanten, onderschept een postduif van de belegerden en stuurt het beest terug met het valse bericht dat er hulp komt. Als de spaande stadcommandant en wat soldaten op de toren van de Geertruidskerk staan, laat Hohenlohe zijn kanonnen losbranden waardoor het hele gezelschap wordt gedood. Sindsdien heeft de kerk geen complete toren meer. Eind juni herovert Maurits de stad.

 

 

In 1600 is de tachtigjarige oorlog in volle gang. De edelman François de Provence probeert Geertruidenberg in handen van de Spanjaarden te spelen. Hij wordt op de Markt onthoofd en gevierendeeld. Zijn lichaamsdelen worden op staken op vestingwallen tentoongesteld. 

Niemand uit Geertruidenberg mag in deze tijd zonder paspoort naar vijandelijke steden als 

's Hertogenbosch en Antwerpen reizen.

Katholieken uit Geertruidenberg gaan in 1621 naar de kerk in Oosterhout, dan Spaans gebied. Ze krijgen van de Spanjaarden een vrijgeleide (paspoort, reispas).

Het moet een luguber gezicht geweest zijn in de zomer van 1625: brandende pektonnen die 's nachts de huizen rond de Markt verlichten: de schaduwen van de dood die over de gevels dansen. De pest heerst in Geertruidenberg en de brandende pek moet de ziekte uitzwavelen. Onder de pestdoden dat jaar (zestig Bergenaren) zijn twee burgemeesters en vier schepenen. Gemiddeld sterft in de Hollandse steden 20% van de bevolking. Ondertussen worden in de stad soldaten die gewond zijn geraakt tijdens het beleg van Breda verzorgd. Prins Frederik Hendrik die met een leger de stad wil ontzetten, logeert in herberg De Roos aan de Markt, nu is dat museum De Roos.

In 1634 zijn er 164 schoolgaande kinderen in Geertruidenberg. Het Bierstraatje wordt opengebroken en van nieuwe bestrating voorzien.

Bij de Brandpoort, de Elfhuizen en op de Markt wordt in 1650 een waterpomp geplaatst.

Geertruidenberg ruziet in 1664 met Raamsonk over het bezit van het veer over de Donge.

In 1710 praat Willem Buijs, secretaris van de staten van Holland, met de Fransen over het beëindigen van de Spaanse Successieoorlog. Het vredescongres vindt plaats in de Swaen, nu de kazerne.

De in 1593 kapotgeschoten toren van de Geertruidskerk wordt in 1768 gerestaureerd. Er komt geen spits op, die heeft de kerk namelijk nooit gehad. De kelder wordt gedicht met puin.

In 1793 beschieten de Fransen de stad. Na overgave rukken ze de stad binnen met 1500 soldaten en 100 ruiters. Ze vinden een oorlogsbuit van 150 kanonnen. Kort daarop verlaten ze Geertruidenberg. In de Geertruidskerk wordt een dankdienst gehouden.

In 1794 ligt Geertruidenberg opnieuw onder vuur. Op 27 augustus bezoekt stadhouder Willem V de stad. Begin oktober trekken duizend soldaten de stad binnen. Ze worden in de Geertruidskerk gelegerd en richten daar veel vernielingen aan. Eind oktober vertrekken ze per schip.

Vanuit Den Hout rukken de Fransen op . Ze proberen over het ijs de wallen te naderen en bestoken de stad. Op 19 januari 1795 geeft Geertruidenberg zich over. De Oranjegezinde bezetting verlaat de stad, maar moet de wapens achterlaten. 

 

 

In 1801 zijn de franse troepen in de stad. Tevens worden op de Markt en in de Venestraat lindebomen geplant. De visafslag brengt 51.371 gulden op.

25 april 1809 is een drukke en feestelijke dag. Koning Lodewijk Napoleon komt op bezoek.  Er hangen erebogen. In de haven is een zalmsteek met twee levende zalmen nagebouwd. De zalmvissers krijgen een aantal voorrechten die kort daarop weer worden afgenomen. Keizer Napoleon vernietigt in 1810 namelijk het pachtstelsel voor de zalmvisserij in de Biesbosch. De complete zalmvisserij, pijler van de lokale economie, wordt onderhands verhuurd aan drie Bergsche visverkopers. Een verslag uit die tijd:  "zij hebben zich van de alleenhandel meester gemaakt. De vissersgezinnen, van ouders tot kinderen, zijn nu brodeloos."Franse gendarmerie, vijf man sterk, rukt in 1810 de stad binnen en deelt namens keizer Napoleon mee, dat Geertruidenberg bij het Franse keizerrijk is ingelijfd. Bergse ambtenaren worden met het pistool op de borst gedwongen het gemeentelijk kasgeld af te dragen.

In 1813 wordt Geertruidenberg weer bevrijd van de Fransen en wordt dan bezet door de Russen, Kozakken trekken door de Koepoort de stad binnen.

De bierbrouwerijen de Posthoorn en de Bel worden in 1833 publiekelijk verkocht, later zijn ze in gebruik als bakkerij en militair hospitaal.

Het lijk van koning Willem II komt in 1849 aan uit Tilburg. Het stadsbestuur bereidt het een plechtige ontvangst.  Vervolgens wordt het naar Rotterdam verscheept.

In 1913 sneuvelen een deel van de vestingwallen, daarvoor in de plaats komt een ring van bedrijven rond het oude stadscentrum.

Dit resulteert tot een grote sprong voorwaarts in 1920. Met onder meer scheepswerven, een tegelfabriek, een steenfabriek, een vatenfabriek en een uienfabriek vind een flinke industrialisatie plaats. 

De poging tot het fuseren met omliggende gemeenten, mislukt in 1935.

In 1944 komen de eerste Poolse tanks en militairen aan in de stad. De bevrijding is het begin van maandenlange belegering van het land van Heusden en Altena.

Deze cache is neergelegd met toestemming van het college vanburgemeester en wethouders van de gemeente Geertruidenberg.

Denk bij het bezoeken van de caches aan de rust van de bewoners en ruim zoals een goede cacher zich gedraagt eventueel zwerfvuil op.